Jednym z najważniejszych pytań, jakie zadają sobie chorzy na cukrzycę brzmi co jeść, a czego nie? Poznaj najważniejsze wytyczne dotyczące planowania jadłospisu dla diabetyków.

Źle się odżywiasz – chorujesz

Dopiero od niedawna wzrasta świadomość społeczeństwa na temat silnych powiązań pomiędzy żywieniem a zdrowiem. Odpowiednia dieta może zachować nas w zdrowiu na długi czas, zaś złe nawyki dotyczące odżywiania łatwo sprowadzą organizm na manowce choroby. I nie chodzi tutaj jedynie o kaloryczność diety ani o udział poszczególnych makroskładników w dziennym menu. Te czynniki oczywiście są istotne dla zdrowia, ale nie bardziej niż składniki mineralne, witaminy i związki bioaktywne w niemal niezliczonej ilości, które powinniśmy dostarczać organizmowi. Te maleńkie atomy i cząsteczki oddziałują na komórki ludzkiego ciała w niesamowity sposób, w konsekwencji chroniąc nasze zdrowie już na najniższym poziomie molekularnym.

Makroskala cukrzycy

Z cukrzycą jest trochę inaczej. W tej chorobie bardziej należy skupić się na wyższych szczeblach hierarchii składników odżywczych. Charakteryzuje się ona bowiem nieprawidłowościami w metabolizmie węglowodanów, a więc głównego, obok tłuszczów i białek, makroskładnika pożywienia. Problemy gospodarki węglowodanowej wynikają z zaburzeń wydzielania lub aktywności insuliny – hormonu mającego za zadanie obniżać stężenie glukozy we krwi. W konsekwencji mamy do czynienia z przewlekłą hiperglikemią – zbyt wysoką zawartością glukozy we krwi. Na przestrzeni lat takie nieprawidłowości mogą spowodować spustoszenie w organizmie. Niekontrolowana cukrzyca nierzadko kończy się niewydolnością różnych narządów, przede wszystkim nerek, oczu, serca, naczyń krwionośnych czy nerwów.

Każdy składnik jest ważny

Na szczęście cukrzyca to schorzenie, którego rozwój w dużej mierze zależy od diety chorego. Jako że wiąże się ona z gospodarką węglowodanową, zapewne nietrudno skojarzyć, że istotne w kontroli glikemii będzie właśnie spożywanie odpowiedniej ilości oraz rodzaju węglowodanów i pozostałych makroskładników.

Choć edukacja pacjentów i ich rodzin to główny cel opieki medycznej i dietetycznej w tej chorobie, to nadal niestety wielu chorych nie ma świadomości, jak istotne w kontrolowaniu cukrzycy są odpowiednie nawyki. Tymczasem powinniśmy zapamiętać, że modelowa dieta cukrzyka powinna zawierać 40-50% węglowodanów o niskim indeksie oraz ładunku glikemicznym (o tym, gdzie je znaleźć, już za chwilę), 30-35% tłuszczów (w tym jak najmniej nasyconych kwasów tłuszczowych) oraz 15-20% białek, przy czym stosunek białka zwierzęcego i roślinnego powinien wynosić 1:1. Warto dodać, że udział białka może wzrosnąć nawet do 30% w przypadku chorych z nadmierną masą ciała – takie są założenia diety ubogoenergetycznej dla tych osób.

Jak rozłożyć te dane na poszczególne posiłki? Otóż pacjent powinien jeść 5 do 6 posiłków dziennie, w tym 3 główne (śniadanie, obiad, kolacja) oraz dodatkowe: II śniadanie, podwieczorek, II kolacja – w przypadku niedocukrzeń w nocy.

Jakie produkty wybrać?

No, dobrze, ale skąd pacjent ma wiedzieć, jakie konkretnie posiłki, składające się z których produktów, ma wybierać? Cyfry przecież niewiele mu powiedzą. To prawda, wielu chorych nie ma motywacji do kontrolowania cukrzycy, ponieważ przeraża ich konieczność stosowania wyliczeń, regularnego badania glikemii, nauczenia się przeróżnych wartości… Ale to wszystko wygląda dość skomplikowanie tylko na pierwszy rzut oka. Prawdą jest to, że odpowiednie nawyki potrafią szybko zagościć u pacjenta na stałe, jeśli tylko na początku, zaraz po diagnozie choroby z odpowiednimi chęciami przystąpi on do nauki podstawowych zagadnień dotyczących cukrzycy.

Węglowodany

Wracając do węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym. Są podstawą w cukrzycy – produktami wartymi zapamiętania przez każdego chorego i osoby bliskie cukrzykom. To przede wszystkim wszelkie pełnoziarniste produkty zbożowe – kasze (gryczana, pęczak, jęczmienna gruboziarnista, bulgur), ryż brązowy, makaron pełnoziarnisty, pieczywo razowe oraz bulwy, łodygi i liście roślin. Co do świeżych produktów – warzywa z reguły mają niski indeks glikemiczny, więc te można spożywać bez obaw – za wyjątkiem gotowanej marchewki, buraków i dyni. Szczególnie ubogie w węglowodany są: brokuły, ogórek, kalafior, pomidory, rzodkiewka, seler, sałaty, szparagi, szpinak, kiszonki. Szczególnie należy unikać owoców gotowanych i przetworzonych.  Do tego ograniczyć trzeba banany, mango, papaję, arbuza oraz suszone owoce. Można natomiast korzystać z dobrodziejstw mniej słodkich owoców: kiwi, jabłek, jagód, cytrusów czy truskawek i malin. Należy przy tym nadmienić, że stosunek owoców do warzyw w diecie cukrzyka powinien wynosić 1:4, czyli 1 część owoców i 4 części warzyw w całodziennym menu.

Tłuszcze

Co do tłuszczów i mięs, tu sprawa jest dość prosta – wybieramy mięsa chude (głównie drobiowe, cielęce, chude części wołowiny, czasami schab wieprzowy). Wykluczamy natomiast kaczkę, gęsi, inne części wieprzowiny czy wołowiny. Wybieramy tylko mięsa nieprzetworzone. Co to oznacza? Lepiej kupić kawałek piersi kurczaka i go upiec, pokroić w plastry i używać na kanapki, aniżeli stosować gotową wędlinę o wątpliwym składzie. Podobnie z rybami – wybieramy dorsza, makrelę, morszczuka, tuńczyka czy łososia. Najlepiej zapamiętać, że najlepsze są ryby morskie, w cukrzycy nie zaleca się słodkowodnych. Ponadto mówimy stanowcze „nie” rybom wędzonym.

Cukrzycy powinni unikać częstego smażenia, wybierać oleje roślinne i przede wszystkim spożywać je na surowo (np. w sałatkach). Surowe tłuszcze roślinne zawierają między innymi witaminy o działaniu antyoksydacyjnym.  Chronią one komórki organizmu przez procesami starzenia.  Cukrzycy mogą gotować potrawy w wodzie i na parze, mogą dusić bez obsmażania lub w folii lub piec na pergaminie. Wybór sposobów przyrządzenia potraw jest tak szeroki, że z pewnością nie jest konieczne tradycyjne smażenie.

Białka

O białku wspomnieliśmy już, że powinno w połowie pochodzić z produktów zwierzęcych (chude mięsa jak wyżej). Pozostałą połowę zaś można znaleźć w nasionach roślin strączkowych – fasoli, soczewicy, ciecierzycy, grochu czy soi. Zawartość węglowodanów w tych produktach należy jednak wliczać w codzienną rację pokarmową ze względu na to, że posiadają wysoki ładunek glikemiczny.

CZYTAJ:  Dlaczego diabetycy chudną?

Cukrzyku, z tym się pożegnaj

Przede wszystkim alkohol. Nawet małe jego ilości nie są dobre w cukrzycy. Alkohol bowiem hamuje uwalnianie glukozy z wątroby i może powodować niedocukrzenie. Ponadto spożycie alkoholu wzmaga apetyt, a więc istnieje wówczas większe prawdopodobieństwo, że chory sięgnie po szkodliwe dla siebie produkty. Jeśli chcemy się napić, wybierajmy… wodę lub herbaty ziołowe i zioła (np. Diabetosan).

Słodycze – główne źródło cukrów prostych, węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym i… pustych kalorii. Co to znaczy? Że poza chwilą pozornej radości kubków smakowych słodycze nie wnoszą do organizmu niczego korzystnego. Ani dla cukrzyków, ani dla zdrowych osób. Należy więc unikać: laktozy (cukru z produktów mlecznych), fruktozy (owoce i dżemy) czy sacharozy (słodycze, cukier).

Bezruch – co prawda nie jest to element diety, ale nie sposób o nim nie wspomnieć. Aktywność fizyczna jest nieodzowna dla organizmu każdego z nas. A dla cukrzyka tym bardziej. Wpływa korzystnie na kontrolę glikemii i poprawia wrażliwość komórek na insulinę. Sprzyja też sprzyja redukcji masy ciała i jest źródłem endorfin, które trzymają w ryzach naszą psychikę.

Jak widać, zasady stylu życia z cukrzycą nie są trudne do „ogarnięcia”. Wystarczy podejść do nich z optymizmem i pamiętać, że tylko dzięki ich wprowadzeniu możemy nauczyć siebie bądź naszych bliskich przyjemnie żyć z cukrzycą.

CZYTAJ:  Kto jest zagrożony cukrzycą?

Bibliografia:

https://journals.viamedica.pl/clinical_diabetology/article/view/23525/18721.

Wilk W.: Żywienie w cukrzycy [prezentacja firmy Hand-Prod]

Dołącz do facebookowej grupy zdrowych diabetyków i razem porozmawiajmy o cukrzycy ↷
KLIKNIJ